Epoka e luftës asimetrike ka ardhur, dhe Perëndimi nuk është i përgatitur
Regjimi iranian shkaktoi kaos të gjerë duke lëshuar një numër të madh dronësh “Shahed” në rajonin e Gjirit, duke synuar vende si Bahreini, Kuvajti, Katari dhe Emiratet, si dhe duke penguar kalimin e sigurt të cisternave të naftës përmes Ngushticës së Hormuzit.
U bë e qartë se neutralizimi i këtij kërcënimi është jashtëzakonisht i kushtueshëm; sistemet e avancuara të mbrojtjes ajrore, si sistemi Patriot, përdorin raketa interceptuese që kushtojnë nga 3 deri në 4 milionë dollarë për njësi, në varësi të llojit. Gjithashtu, përdorimi i avionëve luftarakë për të interceptuar dronë të ngadaltë mund të jetë edhe më i shtrenjtë kur llogariten orët e fluturimit, karburanti dhe mirëmbajtja.
Në të kundërt, kostoja e dronit “Shahed 136”, që përdoret nga Irani dhe Rusia, vlerësohet midis 20,000 dhe 50,000 dollarë për njësi. Vetëm në javën e parë të fushatës, Irani lëshoi më shumë se 500 raketa balistike dhe rreth 2,000 dronë drejt qyteteve izraelite dhe bazave amerikane, gjë që kërkoi përdorimin e rreth 800 raketave Patriot – më shumë se sa Ukraina ka përdorur gjatë katër viteve të luftës.
Administrata Trump u përball me kritika të gjera për mungesën e qartësisë në objektivat dhe strategjinë e saj të luftës. Më shqetësuese ishte mungesa e imagjinatës, si në udhëheqjen politike ashtu edhe në atë ushtarake, përballë mundësisë së një lufte asimetrike që përdor dronë.
Balanca ekonomike e luftës me dronë duket krejtësisht e shtrembëruar. Rrëzimi i një droni që kushton 20,000 dollarë duke përdorur një stok të kufizuar raketash që kushtojnë miliona dollarë është i paqëndrueshëm kur SHBA përballet me një kundërshtar relativisht të dobët si Irani – dhe bëhet pothuajse i pamundur nëse përballet me një kundërshtar më të madh si Kina ose Rusia, që disponon një arsenal të madh dronësh.
Ukraina, e cila mund të konsiderohet vendi me më shumë përvojë në botë në luftimin e dronëve, u përball me sukses me këtë kërcënim që nga fundi i vitit 2022, kur Rusia filloi të përdorë dronët “Shahed 136” për të goditur qytetet dhe infrastrukturën ukrainase.
Megjithëse presidenti Donald Trump kishte të drejtë kur deklaroi në Fox News se SHBA zotëron “dronët më të mirë në botë” – pasi dronët amerikanë si Reaper janë ndër më të avancuarit dhe më efikasët – ai gaboi kur tha se Uashingtoni nuk përfiton nga ndihma ndaj Kievit për të përmirësuar aftësitë e tij kundër dronëve.
Duke pasur parasysh madhësinë dhe natyrën e vazhdueshme të kërcënimit, si dhe kufizimet e stokut të sistemeve perëndimore të mbrojtjes ajrore, rreth 20 kompani ukrainase prodhojnë një gamë të gjerë dronësh interceptues të vegjël, me çmime që variojnë nga 1,000 deri në 2,500 dollarë për njësi.
Modele si “Sting”, të prodhuara nga kompanitë Wild Hornets dhe Octopus, kanë treguar efektivitet në reduktimin e kërcënimit të dronëve Shahed; rreth 70% e dronëve që fluturuan mbi Kiev muajin e kaluar u neutralizuan duke përdorur këta dronë interceptues, në vend të sistemeve më të shtrenjta të mbrojtjes ajrore.
Këta dronë interceptues ndryshojnë nga dronët e zakonshëm; ata janë projektuar të jenë mjaftueshëm të shpejtë për të ndjekur dronët Shahed. Disa prej tyre ndërtohen duke përdorur struktura të printuara në 3D, dhe drejtohen nga sensorë termikë dhe sisteme inteligjence artificiale për të shmangur ndërhyrjet elektronike, me mundësi kontrolli edhe nga operatorë njerëzorë.
Cikli i inovacionit është i vazhdueshëm, i nxitur nga bashkëpunimi i drejtpërdrejtë midis njësive ushtarake dhe industrisë.
Kush ndjek zhvillimet në Ukrainë që nga viti 2022 e kupton se ajo tashmë po ndihmon industrinë ushtarake perëndimore – edhe pse pak e kishin parashikuar që kjo të ndodhte kaq shpejt, ndërkohë që Kievi vazhdon të përballet me kërcënimin rus.
Ukraina tani furnizon SHBA-në me dronë interceptues dhe ka dërguar operatorë dhe trajnerë për të ndihmuar ushtrinë amerikane të përvetësojë taktikat e fushëbetejës të zhvilluara gjatë viteve të përballjes me sulmet “Shahed”.
Superioriteti teknologjik ukrainas është bërë gjithashtu një burim i ri ndikimi. Sipas zyrtarëve ukrainas dhe raporteve mediatike, Ukraina mund të bashkëpunojë me më shumë se dhjetë vende në fushën e mbrojtjes kundër dronëve, përfshirë partnerë në Gjirin Persik si Arabia Saudite dhe Emiratet, të cilat kërkojnë zgjidhje më të lira për t’u përballur me sulmet masive të dronëve.
Megjithatë, rruga përpara për Ukrainën dhe Perëndimin është e mbushur me rreziqe. Në fillim të luftës, Irani transferoi teknologjinë e dronëve Shahed në Moskë dhe ndihmoi në krijimin e linjave të prodhimit lokal. Deri në vitin 2023, Rusia filloi prodhimin e versionit të saj “Geran-2”, në objekte që besohet se prodhojnë dhjetëra mijëra dronë në vit.
Që atëherë, Rusia ka përmirësuar vazhdimisht këto sisteme bazuar në përvojën e saj luftarake në Ukrainë.
Dronët Shahed-136 karakterizohen nga thjeshtësia dhe efektiviteti; ata janë municione fluturuese që përdorin motorë të vegjël pistoni, fluturojnë me një shpejtësi rreth 125 milje në orë dhe mund të godasin objektiva në distanca nga 600 deri në 1200 milje. Për shkak të fluturimit në lartësi të ulët dhe gjurmës së vogël në radar, janë të vështirë për t’u zbuluar dhe interceptuar.
Teknologjia vazhdon të evoluojë. Rusia ka prezantuar versione më të shpejta dhe më të avancuara si “Geran-5”, të pajisura me motorë reaktivë që mund të arrijnë shpejtësi deri në 300 milje në orë. Kjo zvogëlon diferencën midis dronëve dhe raketave kruz, dhe i bën më të vështirë për t’u ndjekur dhe shkatërruar nga dronët interceptues ukrainas.
Rusia ka testuar gjithashtu taktikat e tufave (swarm), ku një dron lider, i pajisur me teknologji të avancuar dhe inteligjencë artificiale, koordinon dhe drejton pjesën tjetër të dronëve drejt objektivave. Këto metoda shpesh përshkruhen si modeli “Mbretëresha e Bletëve” dhe mundësojnë kalimin e terreneve të vështira dhe konfuzionin e sistemeve të mbrojtjes ajrore.
Mësimi është i qartë: mbrojtja perëndimore duhet të përshtatet vazhdimisht me këtë zhvillim. Nuk mjafton më blerja e sasive të mëdha të raketave interceptuese për përdorim në të ardhmen; çdo sistem efektiv sot mund të bëhet i vjetëruar në konfliktin e ardhshëm.
Për këtë arsye, Ukraina po punon për zhvillimin e teknologjive të reja – dronë të lehtë me motorë reaktivë që qëndrojnë midis raketave tradicionale dhe dronëve të lirë interceptues.
Një tjetër kërkesë është rritja masive e prodhimit. Rusia ka mësuar nga përvoja e saj dhe nga Irani se tensionet gjeopolitike rrisin çmimet e naftës dhe forcojnë buxhetin e saj, duke i dhënë motivim për të zgjeruar këtë lloj kërcënimi në Lindjen e Mesme dhe më gjerë.
Me ndihmën e teknologjisë kineze me përdorim të dyfishtë, variante të ndryshme të dronëve Shahed mund të bëhen produkte eksporti që testojnë dhe tejkalojnë mbrojtjen e shumë aleatëve të SHBA-së.
Prandaj, SHBA dhe partnerët e saj duhet të përballen me këtë shkallë prodhimi. Kjo përfshin mbështetjen e kompanive ukrainase për t’u zgjeruar jashtë vendit, duke siguruar financim perëndimor, krijuar partneritete me kompani amerikane dhe evropiane dhe ndërtuar kapacitete prodhuese jashtë Ukrainës.
Perëndimi mund të mos jetë ende në luftë, por po përballet me një epokë krejtësisht të re të luftës me dronë që sfidon shumë nga supozimet tradicionale të planifikimit të mbrojtjes.
Sot, SHBA dhe aleatët e saj nuk kanë zgjidhje tjetër përveçse të përshtaten, të inovojnë dhe të zgjerojnë kapacitetet me të njëjtin ritëm që Ukraina ka mësuar gjatë katër viteve të para të luftës kundër pushtimit rus.
Amerikanët dhe evropianët duhet ta konsiderojnë veten me fat që mund të mbështeten në inovacionin dhe ndihmën ukrainase në këtë fushë.
/Dalibor Rohac, Aliona Hlivco
Foreign Policy/
